Antibiyotik sonrası probiyotik kullanımı yanlış mı?

By Kasım 28, 2018Blog

Eylül 2018 tarihli çok yeni bir çalışma yine kafalarımızı karıştırdı! Probiyotiklerin önemini anlamış birçok doktor artık antibiyotik kullanımı sırasında veya sonrasında probiyotik kullanılmasını da öneriyor. Özellikle de çocukluk döneminde kullanılan antibiyotikler ileride obezite, allerji, otoimmün hastalıklar, iltihabi bağırsak hastalıkları gibi durumların gelişmesine zemin hazırlayabiliyorlar. Bu yüzden probiyotiklerle, antibiyotiklerin yok ettiği faydalı bakteri mikrobiyomunu olabildiğince yeniden inşa etmeye çalışılıyor. Antibiyotiklere bağlı gelişen başka bir sorun da antibiyotik ishali ve probiyotikler fırsatçı patojenlerin yaratabileceği bu durumu engellemek ve düzeltmek için de kullanılıyor.

Bahsettiğim bu yeni çalışma ise antibiyotik sonrası probiyotik kullanımının, mikrobiyomu yeniden inşaa etmede faydadan çok zarar getirebileceğini göstermiş!

Cell’de yayınlanan çalışma, hem fareler hem insanlar üzerinde yapılmış. Deneklere antibiyotik verildikten sonra gruplar üçe ayrılmış: antibiyotik sonrası herhangi bir işlem yapılmayanlar, probiyotik verilenler, bireylerin kendinden işlem öncesi alınan dışkı nakline tabi tutulanlar.

Farelerde yapılan kısmı anlatmıyorum ancak sonuçların hemen hemen benzer olduğunu söyleyebilirim. Şimdi insanlar üzerinde yapılan kısma geçelim.

Nasıl yapılmış?

Normalde probiyotik kullanmayan 21 sağlıklı gönüllüye 7 gün süreyle, geniş spektrumlu (birçok türe karşı etkili) antibiyotikler olan siprofloksasin ve metronidazol grubu antibiyotikler kullandırılmış (zavallı gönüllüler diyorum!).

Katılımcılardan 7’si bu süre sonunda sadece gözlenmiş. 6’sı antibiyotik öncesi kendilerinden alınan dışkı kullanılarak dışkı nakline (aFMT – otolog fekal mikrobiyota transferi) tabi tutulmuş. 8’i ise 4 hafta boyunca günde 2 kez, 11 bakteri suşundan (alt türlerden) oluşan ticari bir probiyotik kullanmış. Merak edenler için bu suşlar: Lactobacillus acidophilus, L. casei, L. casei sbsp. paracasei, L. plantarum, L. rhamnosus, Bifidobacterium longum, B. bifidum, B. breve, B. longum sbsp. infantis, Lactococcus lactis, and Streptococcus thermophilus.

Bütün katılımcılara antibiyotik kullanımından hemen sonra ve 3 hafta sonra iki kez derin endoskopi ve kolonoskopi yapılmış. 6 ay boyunca birçok kez dışkı örnekleri ve mide ve bağırsakların farklı bölgelerinden birçok biyopsi örnekleri alınmış. Bu örnekler bakteri sayısı, çeşitliliği, bakterilerin hangi biyokimyasal süreçlere katkısı olduğu ve hangi epigenetik değişikliklerde rol oynadıkları gibi soruları araştırmada kullanılmış. Kısacası, kişi sayısı fazla olmasa da oldukça kapsamlı ve çok yönlü bir araştırma yapılmış.

Sonuçlar:

Bekleneceği gibi antibiyotik kullanımı, dışkı mikrobiyomunda yaygın bir azalmaya sebep olmuş. Mikroorganizma çeşitliliği de antibiyotikten payını almış tabi.

Antibiyotik sonrası probiyotik kullananlarda dışkıda görülen mikroorganizma sayısı diğerlerine göre daha fazla artış göstermiş. Ama bu istediğimiz sonucu vermiş mi? Maalesef hayır…

Araştırmacılar çalışma sırasında alınan dışkılardaki türleri, antibiyotik kullanımı öncesindeki türlerle kıyaslamışlar ve bu kıyaslamayı özel bir indeksle sayısal hale getirmişler. Bu indekse göre antibiyotik kullanımı sonrası durumla, başlangıç durumu arasındaki farklılık üç kattan fazlaymış. Yani antibiyotik kullanımı mikrobiyotayı oldukça değiştirmiş.

  • aFMT (kendilerinden alınan dışkı nakli) yapılanlarda antibiyotikten hemen sonraki günde başlangıç durumundan farklılık neredeyse tamamen yok olmuş.
  • Hiçbir şey yapılmayanlarda bu farklılık 21 gün sonra neredeyse yok olmuş (ama aFMT’deki kadar iyi seviyeye gelmemiş).
  • Probiyotik verilenlerde ise manzara 28 gün sonra bile başlangıç durumuna dönememiş. 180. Günde bile bu gruptaki bütün dışkılar ilk hallerinden farklıymış.

Görülen türler arasındaki farklılık yalnızca alınan probiyotiklerle de açıklanamıyormuş çünkü probiyotik çeşitleri analizden çıkarılsa bile bu fark yok olmuyormuş. Probiyotikler antibiyotikle bozulmuş bağırsağı yeniden kolonize etmeyi başarmışlar başarmasına ama ortaya çıkan tablo, antibiyotik öncesi hakim olan durumdan çok farklıymış.

Bu arada aFMT ile tamamen eski haline dönen 3 grup, kendi haline bırakılanlarda geri gelmemiş. Bu gruplar: Alistipes shahii, Roseburia intestinalis, and Coprococcus. Bunlardan Roseburia intestinalis, gözüme oldukça tanıdık geldiği için bu bilgiyi paylaşmak istedim. Antibiyotik kullanımı sonrası hemen hemen eski haline gelmeyi başaran bir grupta bile bu türün geri gelmemesi bana kalırsa oldukça önemli. Kendisi bağırsaktaki bütirat üretimini sağlayan ve bağırsağı koruyan müsin tabakasında bulunan bir bakteri. Bu yüzden bağırsak sağlığı için büyük öneme sahip (2). (Diğer türlerin de benzer görevleri olabilir, ben henüz araştırmadım.) Müsin tabakasının yok olmasının nasıl bir kısır döngüye sebep olabildiğiyle ilgili bir yazı yazmıştım daha önce. Adeta salgın haline gelen bütün kronik sorunlarda bağırsak sağlığının bozulduğu ve neredeyse her birimizin hayatının bir döneminde antibiyotik kullandığı düşünülürse, bu bakteri türünün kayboluşunun önemi daha iyi anlaşılabilir bence.

Çalışmaya dönecek olursak… Yalnızca türler arasındaki farklılık değil, görülen türlerin sayısı da probiyotik alanlarda oldukça düşük kalmış ve 5 aya varan süre boyunca eski haline veya diğer gruplardaki sayıya yaklaşamamış. Yine aFMT alanlarda ve kendi haline bırakılanlarda bu sayı 1-2 günde eski haline yaklaşmış.

Mikroorganizmaların rol oynadığı biyokimyasal süreçler açısından yapılan değerlendirmede de en iyi sonuçlar, aFMT ve kendi haline bırakılanlarda elde edilmiş. Probiyotik alanlarda ise özellikle metabolizma ile alakalı işlevlerde eksiklikler tespit edilmiş. En büyük uyumsuzluk da galaktoz metabolizmasında olmuş. Bu durumun ise laktat üretimine yol açarak bazı türlerin baskılanmasına sebep olabileceği düşünülüyor.

Yukarıda bahsettiğim gibi, araştırmacılar incelemelerinde yalnızca dışkı testlerine bağlı kalmamışlar çünkü dışkıdaki durumun her zaman bağırsağın içindeki durumu yansıtmayabileceğini biliyoruz. Bu yüzden bağırsak mukozasını ve lümenini de incelemişler. Ve bu incelemelerde de yine benzer bir tabloyla karşılaşmışlar.

Türlerin antibiyotik öncesi duruma benzerliği açısından, tür sayısının fazlalığı açısından ve biyokimyasal yolaklar açısından yapılan bütün değerlendirmelerde en iyi sonuçlar aFMT ile alınmış, kendi haline bırakılanlar aFMT’ye yakın bir başarı elde etmiş, probiyotik alanlar ise başlangıç durumundan oldukça uzakta kalmışlar.

Gastrointestinal sistemin farklı yerlerinden alınan biyopsiler üzerinde genetik dizilim analizleri de yapılmış. Antibiyotikten hemen sonra yapılan analizde transkripsiyonel manzaranın oldukça değiştiği, yani antibiyotiklerin genetik dışavurumumuzu (genlerimizde yazılı olan kodun nasıl dışarı yansıtılacağını) ciddi olarak değiştirdiği görülmüş. Antibiyotikten 3 hafta sonra yapılan ikinci analizde ise önceki sonuçlarda olduğu gibi aFMT ve kendi haline bırakılanlarda manzara eski haline yaklaşmayı başarırken, probiyotik alanlarda başlangıç noktasına dönüş olmamış. Probiyotik alanlarda özellikle iltihabi yanıtla ilgili genlerde artan aktivite görülmüş ve bunun da yerli floranın çoğalmasını engelleyen durumlardan biri olabileceği yorumu yapılmış.

Araştırmacılar çalışmanın sonuna adeta bir bonus deney daha eklemişler ve sorularımıza yanıt olabilecek bazı sonuçlar elde etmişler.

Kullandıkları probiyotikleri alıp 4 farklı türden birinin çoğalmasını teşvik edecek, birbirinden ayrı 4 besiyerine eklemişler. Bu türler Laktobasiller, Bifidobakteriler, Laktokokkuslar ve Streptokokkuslarmış. 24 saat sonra probiyotiklerin etrafında oluşan maddeyi antibiyotik kullanmamış birinden alınan dışkının anaerob kültürlerine eklemişler. Ve laktobasillerin daha fazla ürediği kaptan alınan maddenin, dışkıda bulunan doğal bakterileri en fazla rahatsız eden madde olduğunu görmüşler. Yani laktobasillerin ürettikleri metabolik ürünler, hem bağırsak sakinlerinin çeşitliliğini bozmuş hem de sayılarını azaltmış. Bu deneyde özellikle de Prevotella ve Clostridiale’lerin sayısında azalma olmuş; tıpkı insan ve fare deneylerinde olduğu gibi…

Buradan da anlaşılabileceği gibi bu negatif sonuçlara yol açan şey deneklere kullandırılan probiyotik mikroorganizmaların türleri olabilir. Farklı mikroorganizmalar ve farklı kombinasyonlar kullanılması durumunda bu kötü sonuçlar alınmayabilir. Örneğin S. boulardi gibi mayalar veya toprak bazlı probiyotikler nasıl sonuçlar verirdi görmek isterdim. Ayrıca kullanılan antibiyotikler değiştirildiğinde de farklı sonuçlarla karşılaşılabilir.

Bu arada, bu çalışmada alınan sonuçlar, yakın zamanda antibiyotik almamış ve mikrobiotası bu kadar azalmamış insanlar için geçerli olmayacaktır. Yani normalde probiyotik almak mikrobiotamıza zarar verir çıkarımını yapmamalıyız.

Bence bu çalışmadaki en güzel bulgu ise aFMT ile başlangıçtaki mikrobiotaya neredeyse tamamen geri dönülebilmesi. Daha fazla sayıda insanda yapılacak deneylerle veya antibiyotik alması gereken insanlardaki klinik çalışmalarla benzer sonuçlar elde ediliyor mu diye görülmesi gerek elbette. Ama ileride rutin olarak uygulamaya geçmesinin büyük faydasını görebileceğimize inanıyorum.

Lütfen yorum veya sorularınızı yazmaktan çekinmeyin. Paylaşarak yazımın daha çok insana ulaşmasına yardımcı olursanız mutlu olurum!

Kaynaklar
  1. Suez, J., Zmora, N., Zilberman-Schapira, G., Mor, U., Dori-Bachash, M., Bashiardes, S., … Elinav, E. (2018). Post-Antibiotic Gut Mucosal Microbiome Reconstitution Is Impaired by Probiotics and Improved by Autologous FMT. Cell, 174(6), 1406–1423.e16. doi:10.1016/j.cell.2018.08.047 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30193113
  2. https://www.futuremedicine.com/doi/full/10.2217/fmb-2016-0130
  3. https://ngmedicine.com/are-probiotics-useless-a-microbiome-researchers-perspective/

16 Comments

  • Oktay Duymaz dedi ki:

    Muhteşem bir yazı olmuş. Emeğine sağlık.

  • Mehmet Arif Mirasoğlu dedi ki:

    Prebiyotik öneriliyor.

    • Tuğba Duymaz dedi ki:

      Evet, prebiyotikler var olan faydalı canlıları besleyip sayılarını artırmada daha kalıcı sonuçlar yaratabilir.

  • yasemin haskul dedi ki:

    Batın ameliyatı öncesi yapılan bağırsak temizliklerinde hem lavman hem bağırsak bakterilerini öldüren solüsyon ve hap kullanılıyor. Antibiyotikler bu kadar zarar verirken bağırsak temizliği ne yapar tahmin bile edemiyorum. Bu durumda bağırsak mikrobiyotasını düzeltmek için ne yapmak lazım acaba? Laparoskopik ameliyat öncesi bu işlemin yapıldığı biri olarak merak ediyorum

    • Tuğba Duymaz dedi ki:

      Merhaba,
      Bu durumda en azından laktobasil içeren ürünlerden kaçınmaya çalışın. Belki kendi haline bırakmak ve bol lifli, prEbiyotik görevi görecek gıdalar tüketerek florayı yeniden inşa etmeye çalışmak daha güvenli bir yol olabilir. Bu çalışma bize bunu anlatıyor.

  • Yasemin bahar ertürk dedi ki:

    Emeğinize sağlık..
    Gluten ve fruktoz tükettiğim zamanlarda bağırsaklarımdaki değişimi hemen hissediyorum ve ara ara ligone kullanıyorum (bir ay düzenli kullanıyorum 3 ay kullanmıyorum gibi.) Detoks oluyormusum gibi ilk basladigim günlerde vücudumda bir kırgınlık oluyor ama şu an çok tereddüte düştüm, acaba kullanmamalimiyim¿

    • Tuğba Duymaz dedi ki:

      Sizin durumunuz daha farklı, antibiyotik sonrası kullanmıyorsunuz. Yani zaten var olan bir flora var… Yine de bazı insanlara dışarıdan probiyotik takviyesi dokunabiliyor. Bu dediğiniz semptomlar birkaç gün olup geçiyorsa ve sonrasında kendinizi daha iyi hissediyorsanız belki gerçekten detoks reaksiyonudur. Daha uzun sürüyorsa belki içindekilerden biri dokunuyor olabilir. Bu probiyotik değil de diğer maddeler de olabilir tabi, içinde çok fazla şey var çünkü…

  • Merve dedi ki:

    Muhteşem bir yazı!! Elinize çevirinize kaleminize sağlık! Çok teşekkürler böyle bir yazıyla bizi buluşturduğunuz için hocam..

  • Fatma Güzel İyigün dedi ki:

    Elinize sağlık, çok faydalandım. Bir yandan kendimi bu kadar invaziv işlemler içeren bir çalışma için nasıl izin alındığını düşünmekten alıkoyamadım. Diğer yandan lümen, mukoza ve hatta genetik değerlendirmeyi bile içeren detaylardırılmasına hayran kaldım. Kullanılan probiyotiklerin ticari ürünler yani antibiyotiklerle aynı sektörde elde edilen ve aslında temel olarak tam iyileşmeyi amaçlamayan ürünler olduğunun belki de doğal ve önerdiğiniz gibi toprak kaynaklı probiyotikler olsa sonuçların farklı olabileceğini düşünüyorum ben de…

    • Tuğba Duymaz dedi ki:

      Merhaba, faydalanmanıza çok sevindim. Dediğiniz gibi bu insanların hem antibiyotik kullanmayı hem bu kadar çok endoskopi vb. yapılmayı kabul etmesi ve buna da izin verilmesi çok şaşırtıcı. Onlara ciddi bir teşekkür borçluyuz. Ben kendim için birkaç kez probiyotik denedim ve ya kötü sonuç aldım ya da sonuç alamadım. Ve okuduğum farklı görüşlerden edindiğim izlenimle hareket etmeye çalıştım. O da şuydu: Doğayla haşır neşir olarak mikroorganizmaları oradan edinmek, lifli ve temiz beslenerek sağlıklı mikroorganizmalarımı kalıcı hale getirmeye çalışmak, güvendiğim yerlerden gelen meyve sebzeyi fazla, bazen de hiç yıkamadan yemek (ormandan toplanmış frambuaz, çilek gibi!) Bunun riskleri de var belki ama belki de binlerce yıl önce yaşamış atalarımızın aldığı riskleri almadığımız için bu haldeyiz şu anda… Bakterilerden, virüslerden korktuk… Onları öldürmek için ilaçlar geliştirdik ama bu sadece daha güçlülerin çoğalmasına sebep oldu…Kısacası, üç beş bakteri çeşidiyle kendi içinde koskoca bir ekosistem olan mikrobiotayı yeniden inşa edebileceğimize hiç inanmamıştım zaten…

  • kubra dedi ki:

    oglum 1 ay icerisinde iki kez antibiyotik almak zorunda kaldi ve ben o zamandan beri probiyotik veriyordum iyilik yaptigimi dusunerek. simdi biraksam hic probiyotik almamislar kadar bile duzelmeyecek mi?

    • Tuğba Duymaz dedi ki:

      Belki kullandığınız probiyotiğin içeriği farklıdır. Genelde reflor verir doktorlar ve onda da S. boulardi bulunur, burada kullanılanlar değil… Bir de 5 aydan sonra nasıl geliştiğini bilmiyoruz, belki uzun dönemde düzelme oluyordur. Kendinizi üzmeyip beslenmesine dikkat etmeye çalışın.

  • Melek okur dedi ki:

    Yazınız çok kendi içinde mantıklı.
    Fakat beni dehşete düşürdü. Bağırsak sendromlu biri olarak kendimi bildim bileli karnım şiş ve hep rahatsızdır. Korkunç bağırsak sancıları yaşardım. Uzun süredir probiyotik kullanarak kendime geldim. Metabolizmam hızlandı ve kilo vermeme yardımcı oldu.
    Ayrıca 🙁 oğlum antibiyotik kullandığı seferde ishal oluyordu. 2. Ve 3. Kullanımında probiyotikle devam ettiğimiz için yan etkileri yaşamadık.
    Şimdi ise çaresiz kaldım :/ Ne önerirsiniz?

    • Tuğba Duymaz dedi ki:

      İshalde büyük ihtimalle S. boulardi almıştır çocuğunuz, bu çalışmada bu canlı kullanılmamış. Sizin durumunuza gelince antibiyotik ile hemen hemen sıfırlanmış bir mikrobiotaya değil zaten var olan bir yapıya ekleme yaptınız büyük ihtimalle. Bu yüzden buradaki etki görülmemiş ve faydalı olmuş olabilir. Bir de yine kullandığınız türler farklı olabilir. Aynı dönemde değiştirdiğiniz başka şeyler de bu etkiyi yaratmış olabilir. Eğer size iyi geliyorsa, gözle görülür düzelme yaşadıysanız kullanabilirsiniz tabi ki. Beslenmeyle de bunu daha kalıcı hale getirmeyi düşünebilirsiniz.

Yorum ekle

error: Paylaşmak için lütfen izin alın !!