Skip to main content
Category

Blog

Homeopati’den “Mikroimmünoterapi”ye

Homeopatiyle ilk kez, yıllar önce çocuk sağlığıyla ilgili bir internet zirvesi izlerken tanışmıştım. Konuşma, özellikle acil durumlarda homeopatinin nasıl kullanılabileceğiyle ilgiliydi ve konuşmacı homeopatik ilaçların nasıl semptomları baskılamadan iyileşme sağladığından bahsediyordu. Örneğin ateşi olan bir çocuğa ateş düşürücü verdiğinizde vücudun verdiği tepkiyi baskılamış, dolayısıyla vücudun hastalıklarla baş etme kabiliyetini geliştirmesine engel olmuş oluyordunuz. Homeopatide durumun böyle olmadığı anlatılıyordu. 

Bu konuşma ve homeopatik yöntemlerle iyileştiğini anlatanların hikayeleri, homeopatiye merak duymamı sağlıyordu ancak ben de o sıralarda belki de birçoğumuz gibi homeopatinin bir tür bitkisel tedavi olduğunu düşünüyordum ve çalışma şeklini araştırmamıştım. Bu arada “mercurius”, “arsenicum” gibi toksinleri çağrıştıran homeopatik “remediler” de (homeopatide ilaç yerine bu ifade kullanılıyor) biraz şüpheli gelmiyor değildi hani…

Sonra katıldığım, farklı bir konudaki eğitimde, tanınmış homeopatlarımızdan biriyle tanıştım ve kendisi homeopatik remedileri hazırlamak için kullanılan maddelerin defalarca seyreltildiğini ve incelendiğinde remedinin içinde o maddenin artık tespit edilemediğini anlattı. Aslında remedilerde maddelerin kendisinin değil “ruhunun” olduğunu söyledi. 

Maalesef bu kısa konuşmadan sonra ben kendi kendime “hmmmmmm” diyerek homeopatiden uzaklaştım ve odağımdaki birçok başka konuyla, homeopatiyi daha fazla araştırma gereği duymadım. Ne kadar açık fikirli biri olduğumu düşünsem de modern tıp ve bilimsel bakış açısıyla yetişmiş bir insan olarak bazı fikirleri kabul etmekte zorlanabiliyorum ve daha somut açıklamalar bekliyorum. 

Bir süre sonra homeopati yeniden ilgimi çekmeye başladı. Tesadüfen üst üste gelen birkaç hastam, homeopatiyle aldıkları sonuçlardan bahsettiler. 

Yukarıda da bahsettiğim gibi homeopatide kullanılan remediler, belirli bir durum için uygun görülen bir maddenin defalarca seyreltilmesiyle elde ediliyor. “Benzer benzeri iyileştirir” prensibi homeopatinin temelini oluşturuyor. Homeopatiyi bilmeyenler için bu söz çok havada kalıyor olabilir. Homeopatinin çıkış hikayesine baktığımızda neyin kastedildiğini daha iyi anlayabiliyoruz. Homeopatik tedavinin babası Dr. Samuel Hahnemann (1755-1843), sıtma hastalığının semptomlarıyla yüzyıllardır sıtma hastalığına karşı kullanılan (quinine içeren) kınakına bitkisinin kabuklarının tüketilmesiyle ortaya çıkan semptomların aynı olmasından yola çıkarak homeopatik tedaviyi geliştiriyor. Başlangıçta ilaçları daha az toksik olmaları, daha kolay tahammül edilebilmeleri için seyreltirken, zamanla daha çok seyreltmenin daha iyi sonuç verdiğine inanmaya başlıyor ve giderek daha fazla seyreltilmiş remediler kullanıyor (ref). Şu anda homeopatide kullanılan remediler, maddelerin 10⁶⁰ veya 10⁴⁰⁰ gibi çok büyük sayılarla ifade edilecek kadar tekrar tekrar seyreltilmesiyle elde ediliyor (ref). Ayrıca seyreltilen bu solüsyonların çalkalanması da remedi hazırlama sürecinin bir parçası.

Kısacası ilaçlardan, takviyelerden alışık olduğumuz dozlarda olmayan, remedinin içinde nano boyutta kalmış olsa bile (ref) vücuda girdiğinde okyanusta bir damla gibi kaybolacak miktarlardan bahsediyoruz.

Homeopati’den “Mikroimmünoterapi”ye

Mikroimmünnoterapi alanıyla 2019’da katıldığım bir konferansta tanıştım. Diş eti iltihabında görülen immünolojik yanıtı adım adım anlatan Beatrice Lejeune adlı araştırmacı, iltihapta rolü olan interlökinleri, TNF’leri defalarca seyrelterek bir ilaç geliştirdiklerini ve iltihabı bu ilaçla nasıl durdurduklarını anlatırken, “Bir dakika! Bu homeopati değil mi?” diye düşündüm! İltihaba yol açan maddelerin kendisini seyrelterek uyguladığınızda iltihabı durduruyordunuz! Birkaç dakika sonra kendisi de ilaçların bu kadar çok seyreltilmesinden “homeopatik dozlar” olarak bahsetmeye başladı. Hatta “İnanabiliyor musunuz, içinde homeopati geçen bir araştırmayla AB fonu aldık!” diye espriler yapmaya başladı.

Mikroimmünoterapi, immün sisteme yani bağışıklık sistemine ait maddeleri kullanarak bağışıklık sisteminin verdiği yanıtı düzenlemeyi ve hastalıklarla mücadele etmeyi amaçlıyor. Vücudun kendi ürettiği “sitokinler”i kullanıyor. Ve bunu yaparken homepatideki gibi bu maddeleri defalarca seyreltiyor (ref). Ve aynı homeopatinin “Benzer benzeri iyileştirir” prensibinde olduğu gibi, hastalığın seyrinde rolü olan sitokini homeopatik dozlarda seyreltip uyguladıklarında o sitokinin normalde verdiği yıkım emri duruyor! 

Mikroimmünoterapide iltihabın her aşamasında rol oynayan farklı aktörler (RANTES, Il6, Il1b, TNFa vb.) dikkate alınarak, bu ajanlar farklı seyreltme dozlarında belirli bir sırayla hastaya veriliyor. İltihabi olayların seyri değiştirilmiş oluyor. Örneğin çene kemiğinde görülen yağlı dejeneratif osteonekrozların gelişmesinde, diş çekimi sonrası ortamda çok fazla RANTES olmasının ve bunun kemik yapımı yerine yağ dokusu oluşmasını uyarmasının rolü olduğu düşünülür. Mikroimmünoterapide, çok fazla seyreltilmiş RANTES uygulanması RANTES aktivitesini durdurarak kemik oluşumunu destekliyor (Beatrice Lejeune ve J. Lechner’in araştırmalarında bu konu bulunabilir) (ref). Mikroimmünoterapiyle ilgili hem lab ortamında hem de insan ve hayvanlarda yapılmış çalışmaları bu adreste bulabilirsiniz. 

Peki bu nasıl oluyor? Konuşma sırasında da haklı olarak bu soru soruldu… Nasıl oluyor da maddenin kendisi vücutta olduğu halde dışarıdan çok düşük dozlarda verildiğinde böyle bir sonuç veriyor? Konuşmacı Lejeune bunu bilmediğimizi ve sorunun cevabını bulan kişinin ya Nobel alacağını ya da soytarı ilan edileceğini söyledi!

Ağız Sağlığı “Biohack”i: Hidroksiapatitli Diş Macunları

Hidroksiapatit, diş minesinin %97’ye varan kısmını oluşturan madde. Diş hekimliğinde, hakkında yapılan çalışmalar giderek çoğalıyor. Başlangıç diş çürüklerini durdurmak için en sık uygulanan madde olan “florür”e alternatif olmaya aday. Bir kere, florürdeki toksisite sorunu hidroksiapatitte yok. Florüre başka bir üstünlüğü ise hidroksiapatit uygulanan dişin yüzeyinde oluşan yapının doğal diş minesine çok benzer olması. Bu yüzden hidroksiapatit, “biyomimetik” yani doğalı taklit eden ağız bakımı uygulamaları arasında gösteriliyor. Yapılan çalışmalarda kullanılan “nano” hidroksiapatit, çok küçük partiküllü olduğu için diş yüzeyindeki çatlaklara ve düzensiz alanlara girerek onarım sağlıyor. Ayrıca bakterilerin dişin yüzeyine bağlanmasını azaltıyor. Bu da hem diş çürüğü gelişimini hem de diş taşı birikimini önlemeye destek olabilecek bir özellik. Yine benzer mekanizmalardan dolayı diş hassasiyetini azaltıcı bir etkisi de bulunuyor. Bunların dışında beyazlatıcı etkisine de rastlanmış bazı çalışmalarda. Bu saydığım özelliklerinden dolayı faydalı olabileceğine inandığım bir içerik hidroksiapatit. Muayenehanede de bazı durumlarda kullanıyorum:

  • Özellikle hassasiyet tedavisinde ozona ek olarak,
  • Diş beyazlatma malzemesiyle birlikte hassasiyeti azaltmak ve dişin daha pürüzsüz bir tabakayla kaplanmasını sağlamak için,
  • Özellikle siyah lekeleri olanlarda bozuk bir mine yüzeyi oluştuysa (bu lekelere sebep olan bakterilerin mine yüzeyini bozabileceğini yazmıştım daha önce)
  • Ve başlangıç çürüklerini remineralize etmek için yine ozonla birlikte..

Peki siz nerede bulabilirsiniz?

Türkiye’de bir iki diş macunu markasında bulunuyor ( Daha önceden bildiğim biri Splat’tı. Çalışmalarda kullanılan bir marka olan Biorepair’i de internette buldum. Bir de Dentiste Premium & Natural diye bir markaya rastladım ). Belki yerel üreticiler de zamanla hidroksiapatiti fark ederler diye düşünüyorum. (Planlayan bir firma olduğunu da biliyorum).

Dişleriniz çürümeye yatkınsa, diş hassasiyetiniz varsa ve hatta diş yüzeyinde çok hızlı diş taşı oluşuyorsa yalnızca bir madde sürerek sorunları çözebileceğimize inanmıyorum maalesef ama altta yatan sepebleri bulup onarırken lokal desteklerden, bazı “biohack”lerden de faydalanabiliriz elbette!

Kaynaklar:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7353493/ Bir biyomimetik ağız bakımı ürünü olarak HA
  2. https://www.karger.com/Article/FullText/493031 Remineralizasyonda son çalışmalar
  3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25249980/ Çinko HA diş macunu, in vivo çalışma
  4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30683113/ HA ve florlu diş macunlarının remineralizasyon açısından karşılaştırması, in vivo (çocuklarda) ve in vitro
  5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33514787/ HA ve florürlü diş macunlarının erken çocukluk çağı çürüklerine etkisinin karşılaştırması, 1 yıl süreli randomize kontrollü çalışma
  6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33271745/ HA’in hassasiyet ve diş eti iltihabı üzerine etkisi
  7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33255509/ Beyazlatıcı etkisi (in vivo)
  8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32791529/ Beyazlatıcı etkisi (in vitro)
  9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20507374/ Hassasiyet giderici etkisinin florürle kıyaslanması, çift kör randomize kontrollü
  10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28364672/ Diş yüzeyine bakteri tutunmasını azaltması
  11. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15348313/ Beyazlatıcı etkisi

Diş Eti İltihabı Sadece Çene Kemiğini Etkilemiyor

Bu karmaşık fotoda, diş eti iltihabının nasıl sadece çene kemiğinde değil, vücudun başka yerlerinde de kemik yıkımını tetikleyebileceği anlatılıyor. Şekil, Nature’da yayınlanan Ocak 2021 tarihli bir makaleden alıntı… Basitçe anlatacak olursak, iltihaplı diş eti ceplerinden kana patojen bakteriler karışıyor ve sistemik inflamasyona yol açıyor. Bu bakteriler, IL-6 denen bazı iltihabi sinyal vericilerin kanda artmasına yol açıyor. Bu sinyaller ise kemik iliğinde, kemik yıkımında görev almak üzere vücuda yayılacak olan “osteoklast” öncülerinin yoğun şekilde üretilmesini sağlıyor. Bu öncüler ise kemik yapım-yıkımı sırasında yine ortamdaki sinyallerin etkisiyle (Th17) gerçek osteoklastlara yani kemik yıkımınında görev alan hücrelere dönüşüyorlar. Makalede, kemik iliği ve diş eti iltihabı arasındaki bu ilişkinin, romatoid artrit gibi kemik yıkımı olan diğer hastalıklara da etkisi olabileceği söylenmiş. Diş eti iltihabı – romatoid artrit ilişkisini zaten biliyoruz ama burada kemik iliğinin de bir rolü olabileceği söylenmiş. 

Bu şekli gördüğümde benim aklıma bir de diş çekimi sonrası kemiğin olması gerektiği gibi iyileşmediği durumlar geldi. Bazı hastalarda çekimden sonra çok uzun bir zaman geçse bile çekim boşluğunun tam olarak kemikle dolamadığını görebiliyoruz (Bu konuyu merak edenler sitemdeki NICO yazısına bakabilirler). Bu hastalarda da vücutta kemik yapımını değil yıkımını destekleyen bir ortam olabilir. Sağlıklı kemik iyileşmesi için yapım ve yıkım mekanizmalarının denge içinde çalışması gerekli. Beslenme, vitamin-mineral eksiklikleri ve diş çekimi sırasında yapılabileceklere ek olarak vücutta böyle bir kronik iltihabın da kemik iyileşmesinde etkili olabileceğini görüyoruz. Çekim (ve başka kemik cerrahisi işlemleri) öncesi diş eti iltihabını çözmekte fayda var kısacası… 

Kaynak makale: https://www.nature.com/articles/s41577-020-00488-6#Fig2

Diş Kökü İltihabı ve Kalp Hastalıkları

Bana kalırsa kalp hastalıklarının en fazla göz ardı edilen kök nedeni diş enfeksiyonları olabilir. Aslında diş enfeksiyonları ve kalp hastalıkları arasındaki bağlantı uzun zamandır biliniyor. Ancak maalesef risk altındaki kişilere kolesterol ilacı reçete edilmesi, diyet, egzersiz gibi önerilerle birlikte ağızda bulunabilecek gizli enfeksiyonların kontrol edilmesi önerisi henüz rutin olarak uygulanmıyor…

Read More

Yönlendirilmiş Biyofilm Terapisi (Guided Biofilm Therapy)

“Biyofilm”, mikroorganizmaların bir araya gelerek oluşturdukları ve birlikte daha güçlü olmalarını sağlayan bir organizasyon, adeta bir mikroorganizma devleti… Ağızdaki biyofilm de böyle. Ancak içinde mikroorganizmalar var diye mutlaka her zaman zararlı oldukları gelmesin aklımıza. Ağızdaki bakteriler deyince hepsini öldüresimiz geliyor nedense:D:D Sağlıklı bir ortamda onlar bizim dostumuz aslında. Ağzın normal, sağlıklı bakteri florasının bizi yabancı ve patojen bakterilerden korumak ve immün sistemimizi eğitmek gibi faydaları var. Ne zaman ki bu floranın dengesi bozuluyor, o zaman çürükler ve diş eti hastalığı gelişimi riski doğuyor. Bazen de siyah lekeler gibi bizi sürekli uğraştıran durumlar ortaya çıkıyor. Bu durumda bu patojen floranın yer aldığı plağı uzaklaştırıp yeniden sağlıklı bir flora yaratmaya çalışıyoruz. Diş hekimi olarak bizim yaptığımız temizlik gidişatı durdurması ve yeni bir başlangıç sağlaması açısından önemli.. Ancak beslenme de çok önem taşıyor! Örneğin bildiğimiz şeker (sakkaroz), biyofilm içinde asit üreten ve çürük yapan mikroorganizmaların artmasına, daha kolay organize olmalarına ve fırçalamayla uzaklaşmalarının zorlaşmasına yol açıyor, yani sağlıklı florayı sağlıksız hale getiriyor. Bu durumda diş temizliğiyle birlikte bazı alışkanlıklarınızı da gözden geçirmeniz gerekiyor olabilir. (Aslında bağırsak sağlığımızı düzeltme stratejisine benziyor- zararlılardan kurtul, faydalı flora için uygun ortam sağla).

Videoya gelecek olursak.. Burada “yönlendirilmiş biyofilm terapisi” adı verilen bir diş temizliği yaklaşımının bir kısmını görüyorsunuz. Bu yaklaşımda hem hasta motivasyonu daha ön planda tutuluyor hem de en az invaziv olacak şekilde dişlerin temizlenmesine vurgu yapılıyor. Videoda hastaya temizlik sırasında biofilmi daha görünür kılmak için kullandığımız plak belirleyici ajan görülüyor. Bu sayede hem tahmin etmediğimiz yerlerdeki biyofilmi görüp uzaklaştırmayı başarıyoruz hem de hastamızın farkındalığı artmış oluyor. Bir de böyle temizlemesi daha eğlenceli oluyor 🙂 Temizlik için burada kullandığımız cihaz AirFlow. Bu cihaz, glisin, eritritol ya da sodyum bikorbonat gibi duruma göre seçtiğimiz farklı tozları suyla birlikte dişlere püskürterek lekeleri ve yeni oluşmuş taşları temizleme işlemini yapıyor. Ardından daha sert diş taşlarını kaldırmak için ultrasonik temizleyici ve el aletleri kullanıyoruz. Ben klinikte ultrasonik temizlikten sonra da yeniden Airflow cihazımı kullanıyorum.

Tabi yukarıda da bahsettiğim gibi bizim yaptığımız temizlik bozulmuş bir florayı ortadan kaldırıp yeni bir başlangıç sağlasa da devamında sizin bu temizliği korumanız ve floranın dengesi için başta beslenme olmak üzere faydalı bakterilerin rahatını gözetecek bir ortam sağlamanız en önemlisi…

Hangi Yiyecekten Ne Kadar Kalsiyum Alabiliyoruz?

Bir besin grubunu diyetimizden çıkarırken bazen yerine neler koymamız gerektiğini hesap etmeyebiliyoruz. Örneğin peynir, zeytin, domates, salatalık, yumurtadan oluşan bir kahvaltınız var. Bir gün süt ürünlerinin size dokunduğunu anladınız. Sadece peyniri çıkarıp geri kalanlarla devam ettiğinizde size dokunan bir gıdanın size zarar vermesini engellemiş oluyorsunuz ama diğer yandan o gıdayla birlikte aldığınız bazı besinlerin de eksilme ihtimali doğuyor. Bu yüzden bir besin grubunu çıkarırken onunla birlikte gelen hangi mikrobesinleri çıkardığınıza da göz atmak gerek. Bu yazımda, özellikle de verdiğim örnekteki gibi çeşitli sebeplerle süt ürünlerini beslenmelerinden çıkaranlar için, hangi alternatif kalsiyum kaynaklarından ne kadar kalsiyum alabildiğimizi paylaşacağım. 

Aslında hangi gıdada ne kadar kalsiyum olduğu bilgisi kolayca bulabileceğiniz bir bilgi. Ancak bir gıdadan ne kadar kalsiyum aldığınızı öğrenmek için gıdadaki kalsiyumun ne kadarının emilebildiğini de hesaba katmamız gerekiyor. Örneğin 1 bardak sütte bulunan 300mg kalsiyumun %32 kadarı emilebiliyor. Bu da 1 bardak sütten (240g) 96mg kalsiyum alıyoruz demek oluyor. Bol kalsiyum içeren ıspanağın aynı miktarında (240g) 1 bardak süttekinden daha fazla, 322mg kalsiyum bulunuyor; ancak bunun yalnızca %5’i emilebildiği için 16mg kalsiyum almış oluyoruz. İşte bu yüzden aşağıdaki listeyi, hesabımızı bu emilebilen kalsiyuma göre yapalım diye hazırladım. Merak etmeyin, ıspanak biraz uç bir örnek… Listede, birçok sebzede bol bol emilebilen kalsiyum olduğunu görebilirsiniz. 

Tabi listeyi kullanabilmemiz için önce ne kadar kalsiyuma ihtiyacımız olduğunu bilmemiz gerekiyor. Aşağıdaki tabloda yaşlara göre günlük önerilen kalsiyum alım miktarlarını bulabilirsiniz (1)

Yaş Erkek Kadın
0–6 ay* 200 mg 200 mg
7–12 ay* 260 mg 260 mg
1–3 yaş 700 mg 700 mg
4–8 yaş 1,000 mg 1,000 mg
9–13 yaş 1,300 mg 1,300 mg
14–18 yaş 1,300 mg 1,300 mg
19–50 yaş 1,000 mg 1,000 mg
51–70 yaş 1,000 mg 1,200 mg
71+ yaş 1,200 mg 1,200 mg

*yeterli alım (orijinal kaynaktaki bu uyarı, bu yaş grupları için ideal alım miktarının daha fazla olabileceği anlamına geliyor olabilir.)

Bu tabloda, bir yetişkin için önerilen 1000mg’lık günlük alım miktarı aslında emilebilen değil, diyetle alınan kalsiyuma işaret ediyor. Bunu nereden anlıyoruz? Günlük kalsiyum ihtiyacımızı karşılamamız için 3-4 porsiyon süt ürünü tüketmemiz öneriliyor. Eğer 1000mg’ın tamamı, günlük emilmesi gereken kalsiyum olsaydı, 1 porsiyon süt ürününden 96mg emilebilen kalsiyum alacağımız için 10 porsiyon süt ürünü tüketmemiz önerilirdi. Buradan yola çıkarak günlük emilmesi önerilen kalsiyum miktarının 300-400mg olduğunu söyleyebiliriz (5)

Gerçekten ihtiyacımız olan kalsiyumun bu kadar olup olmadığıyla ilgili farklı görüşler olduğuna da kısaca değinelim. Fiziksel aktivite, östrojen hormonu, D vitamini seviyesi gibi farklı etkenler de ihtiyacımız olan kalsiyum miktarını değiştirebilir. Kalsiyum alımları daha az olduğu halde kemik kırıkları daha az görülen Asya ve Afrikalı toplumlar, önerilen kalsiyum miktarları konusunda soru işaretleri yaratıyorlar. Elbette beslenme ve yaşam şekillerinde o kadar fazla değişken olabilir ki, bu farklılığı sadece kalsiyum alımıyla açıklamak zor olur. 

Bu ayrıntıyı da verdikten sonra gıdalardaki emilebilen kalsiyum miktarlarını gösteren tabloya geçebiliriz. Beslenmenizi düzenlemenizde yardımcı olması dileğiyle…

(Tablonun çıktısını alabileceğiniz bir versiyonuna da buradan ulaşabilirsiniz.)

 

YİYECEK PORSİYON BÜYÜKLÜĞÜ EMİLEN KALSİYUM
Kemik (ör. Kaynatılmış tavuk kemiği parçası) 3 g 270mg
Pazı 1 kap pişmiş( 190g) 173mg
Turp yeşillikleri 1 kap pişmiş( 190g) 102mg
Beyaz peynir 30g 96.3mg
Yoğurt 240g 96.3mg
Süt 1 bardak 96.3mg
Kılçıklı sardalya 106g 95mg
Kılçıklı konserve somon 106g 71mg
Çin lahanası 1 kap pişmiş( 170g) 69-85mg
Brokoli 1 kap pişmiş( 156g) 57mg
Kale 1 kap pişmiş( 125g) 46mg
Maden suyu

(San Pellegrino, en yüksek Ca içerenlerden)

500ml 41-45mg
Hardal yeşillikleri 1 kap pişmiş( 190g) 42mg
Kuru Fasulye 110g 24.7mg
Şalgam 85g 22mg
Badem 28g 17mg
Barbunya 110g 15.3mg
Ispanak 1 kap pişmiş( 180g) 12mg
Kırmızı turp 50g 10.4mg
Susam (kabuksuz) 28g 7.7mg
Tatlı patates 164g 9.8mg

Okullardaki Florür Uygulaması

Geçenlerde www.glutensizdunya.com‘dan sevgili Merih ile florür uygulaması hakkında kısa ama birçok konuya değinen bir söyleşi gerçekleştirdik.

İlkokul çağında çocukları olanlar bilirler, her okul dönemi, florlama için okuldan eve izin kağıtları gönderilir. Bu kağıtlarda aşağıda okuyabileceğiniz gibi oldukça yüzeysel şekilde “bilgilendirme” yapılır.

Bu şekilde okul ortamında ve çocuktaki çürük riskine bakılmaksızın toplum genelinde yapılan bir uygulama ile ilgili anne-babaların daha detaylı bilgi sahibi olmaya hakları olduğunu düşünüyorum. İşte Merihle gerçekleştirdiğimiz bu sohbetimizde, artısı eksisiyle flor konusunu, araştırmalardan edindiğimiz bilgiler ışığında konuştuk.

Nelerden bahsettik?

  • Flor uygulaması neden tartışmalı?
  • Okullardaki flor uygulamasının ne gibi sakıncaları var?
  • Kendi kızıma flor uygulattım mı?
  • Florlu macun da kullanmayalım mı?
  • Diş sağlığımızı korumak için fırça macunun ötesinde neler yapabiliriz?
  • Çürükleri olan çocuklara alternatif öneriler neler olabilir?

Bütün bu soruların cevaplarını Merih’in YouTube kanalındaki videomuzda izleyebilirsiniz. Okumayı tercih edenler ve referansları görmek isteyenleri ise Merih’in bloguna alabiliriz.

İyi seyirler/okumalar…

Yüz Gelişimi, Ortotropik Tedavi ve Mewing

Çapraşık dişler, alt ya da üst çenenin diğerine göre fazla ileride/geride olması, ön dişlerin tam kapanmaması… Bunlar gibi sorunların kaynağı sadece genlerimiz mi? Neden bizden çok önce yaşamış insanların çenelerinde, 20’lik dişler de dahil bütün dişlerin rahatça dizilebileceği kadar yer varken günümüzde bu artık bir lüks gibi görünüyor? 95 yaşındaki İngiliz ortodontist Prof. John Mew’a göre çeneler ve çapraşık dişlerle ilgili bütün sorunların kaynağında özellikle de gelişim çağında yerleşen duruş bozuklukları yatıyor. 

John Mew’u 2019’da IAOMT konferansında tanıdım. Ufuk açıcı ve dinlemeye doyamadığımız bir sunum yaptı…Kendisi önce senelerce çene cerrahı olarak çalışmış. Çenelerin gelişimindeki sorunların cerrahi yöntemlerle düzeltildiği -örneğin çenelerin ileri ya da geri alındığı- ortognatik cerrahilerde görev almış. Savaş sırasında baktığı, yüzlerine yara almış askerler, yüzümüzün hayatımızda ne büyük öneme sahip olduğu fikrine yoğunlaşmasını sağlamış. Yüz gelişimine, estetik oranlarına, sorunların nereden kaynaklandığına büyük merak duymaya başlamış. Bir süre cerrahlığı bırakıp genel diş hekimliği yaptıktan sonra yeniden ortodonti alanında uzmanlaşmış. 

Ona göre ortognatik cerrahilerde gördüğü en güzel sonuçlar gerideki alt veya üst çenenin ileri alınmasıyla ortaya çıkıyormuş. Buna karşılık, ortodontik tedavilerde dişlere yer sağlayıp çapraşıklıkları düzeltmek için sağlam dişlerin çekilmesi ve ön dişlerin geri alınması, ona büyük bir çelişki olarak görünüyormuş. Elbette güzellik anlayışı göreceli olabilir ancak çoğu insana hoş görünen ya da en azından çirkin bulunmayacak olan bazı genel özellikler olduğu bir gerçek. Geride olmayan bir üst çene, belirgin elmacık kemikleri, aşağıya doğru aşırı derecede uzamamış, ileriye doğru da gelişmiş alt ve üst çeneler genel olarak hoş bir ahenk yaratır. Hatta dünya üzerinde, güzel oldukları konusunda çoğu kişinin hemfikir olacağı birçok ünlünün yüzünü incelerseniz bu özellikleri bulabilirsiniz. Bu şekilde bir yüz gelişimi “yatay” büyüme sayesinde oluyor (elbette yüz ileriye doğru büyürken aşağıya doğru da büyüyor ancak “dikey” büyümedeki kadar uzamış bir yüz ortaya çıkmıyor.) John Mew’a göre bu “yatay” büyümenin gerçekleşmesi aşağıda detaylarını vereceğim doğru duruşun korunması sayesinde oluyor. 

Sol tarafta yatay yönde, sağda ise dikey yönde büyüme gösteren profiller görülüyor.

Mew’a göre doğru duruş nasıl olmalı?

  • Dil tamamen damağa temas etmeli. Genelde dilimizi damağımıza değdiriyor olsak bile, bazılarımızda değen kısım sadece dilin ucu olabiliyor. Halbuki dilin orta ve arka kısımlarının da damağa temas etmesi gerekiyor. 

 

Solda dil tamamen damağa temas ediyor, sağda ise alt çenede duruyor. Fotoğraf: http://www.aljabri.com/blog/how-to-mew/

 

  • Dil damaktayken alt ve üst dişler birbirlerine hafifçe temas etmeli veya boşluk kalsa bile çok az olmalı. (Normalde dinlenme pozisyonunda dişlerin birbirinden hafif ayrı olması gerektiğini kabul ederiz ama John Mew bu fikre katılmadığını belirtiyor.)
  • Dil damakta ve dişler hafif temasta olduğu sırada dudaklar da kapalı olmalı ve burundan nefes alınıp verilmeli
  • Dil, dişler ve dudaklar günde 4-8 saat bu pozisyonda kalıyor olmalı. 

(Bu maddelerin özellikle gelişme çağında sağlanıyor olması gerekiyor.)

Bu pozisyon bize ne sağlıyor?

Durup yüzümüzün nasıl geliştiğine kafa yoracak olursak ilk tahminimiz kemiklerin genetik bilgiye göre oluştuğu ve yumuşak dokuların onları takip ettiği şeklinde olabilir. Ama yapılan çalışmalar, kemiğin şekillenmesinde yumuşak dokuların büyük payı olduğunu gösteriyor. “Fonksiyonel Matriks Teorisi” denilen bu teoriye göre kaslar çalışırken kemiği şekillendiriyorlar. Bu yüzden de kasların nasıl ve ne kadar çalıştıkları kemiğin gelişim şekli ve miktarında önemli rol oynuyor.

Örneğin hayvanlarda gelişme döneminde yüzün tek tarafındaki sinirlerin kesilmesi (dolayısıyla kasların çalışmaması) yüzün asimetrik olarak büyümesine yol açıyor. Sıvı beslenen hayvanlarda yüz daha az gelişirken sert gıdalar verilen hayvanların daha belirgin kasları, daha iyi diş dizilimleri ve daha iyi gelişmiş çeneleri oluyor. Çocukların yumuşak gıdalarla beslendiği toplumlarda daha fazla çapraz kapanışlar ve daha dar damaklar görülüyor. Ayrıca beslenme biçimleri zaman içinde değişen yerel halklara bakıldığında, yiyeceklerin sertlikleri azaldıkça yüz şekillerinin de daha dar ve uzun olmaya başladığı gözlemleniyor (1)(2). Yani kemiğin gelişimini yönlendiren ya da onun gerçek potansiyeline ulaşmasını sağlayan, kasların yeteri kadar fonksiyon görmesi oluyor.

Dil pozisyonuna dönecek olursak, dilin damakta durması, üst çene kemiğinin gelişiminde rol oynuyor, damağın ileriye ve yanlara doğru genişlemesini sağlıyor. Bütün dişlerin sığabileceği yer kazanılmış oluyor. Üst çene yalnızca aşağıya doğru uzamıyor, “yatay” büyüme de sağlanmış oluyor. Aşağıdaki fotoğrafı incelediğinizde üst çeneye bağlı olan elmacık kemiklerinin, burnun, göz çukurlarının da bu gelişimden etkileneceğini görebilirsiniz. Ayrıca dişlerin temas etmesi ve ağzın sürekli açık durmaması da, karşılıksız kaldığında uzama eğiliminde olan dişlerin uzamasını önlemiş oluyor. 

Fotoğraf: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maxilla.jpg

Ortotropik Tedavi (Orthotropics)

Yukarıda saydığım koşullar sağlanamadığında yüz gelişimi bundan çeşitli şekillerde etkileniyor. Bu koşulların sağlanamamasının farklı nedenleri olabilir. Çocuğun geniz eti büyümüşse burnundan nefes alamıyor olabilir. Gerek uyku sırasında, gerek uyanıkken ağzı uzun süre açık olan çocukta damak genişlemeyecek, dişler uzayacak ve dikey yönde büyüme daha fazla olacaktır. Yine yukarıdaki çalışmalarda bahsettiğim gibi sert gıdalar tüketmeyen çocuklarda da kaslar yeterince güçlenmediği için çene kemikleri bütün dişlerin sığabileceği kadar gelişemeyebilir. Ayrıca parmak emme, emzik kullanma ya da başka alışkanlıklar da çene gelişimini kötü yönde etkiler. 

Bu gibi durumlarda bozulan büyüme-gelişme şeklini düzeltebilmek için bir tedavi uygulanması gerekiyor. John Mew’a göre “yatay” büyümeyi sağlayabilecek tek tedavi şekli, kendi geliştirdiği “ortotropik tedavi” yöntemi. Bu iddiasını, ortodontik tedavinin zararlı olduğu iddiasıyla birleştirince ortodonti camiasının genel olarak ona düşman olmasına şaşırmıyor insan. Yani burada aslında “alternatif” ve eleştirilen bir tedavi şeklinden bahsettiğimizi belirtmiş olalım bu vesileyle. 

Tedavide kullanılan ağız içi aygıtlar bir yandan çenelerin gelişimini yönlendirmeyi, bir yandan da çocuğa dilini damağında konumlandırma ve ağzını kapalı tutma alışkanlıklarını kazandırmayı amaçlıyor.

Mew, en iyi sonuçların 6-8 yaşları arasında alındığını söyledi konuşmasında. Çene gelişiminin ne yönde olacağını bu erken yaşta tahmin etmenin bazı ölçülebilir yolları var. Hatta kendisi karşılaştığı bazı çocuklarda kötü gidişatı fark ederek anneleri uyarmış ancak anneler onu ciddiye almadıkları ve müdahale etmedikleri için maalesef çocuklarında ileride tam da Mew’un tahmin ettiği şekilde sorunlar ortaya çıkmış. Öncesi-sonrası fotoğraflarına baktığınızda gerçekten de büyüme yönünün bozulmasının ne kadar çarpıcı sonuçlar doğurduğunu görebilirsiniz. 

Ortotropik tedavi neden bu kadar şaşırtıcı ve tartışmalı? 

Çünkü Mew, normalde ameliyat olması gerektiği söylenen birçok hastayı bu yöntemle orantılı yüzlere kavuşturmuş. Diş çekimi yapmadan düzelmesi imkansız görünen vakaları, sadece dişleri dizerek değil, yüz estetiğine de büyük katkı sağlayarak tedavi etmeyi başarmış (hatta diş dizilimine yüz gelişimi kadar önem vermediğini söyleyebiliriz). Gömük kalmış köpek dişlerini bile ameliyatsız olarak sürdürdüğü vakaları olmuş. Bütün vakalarda da yatay büyümeyi sağlamış ve dikey büyümeye sebep olabilecek ortodontik tedavilere göre yüz estetiğini daha iyi bir noktaya getirmiş. Ayrıca tedavi sonunda hastaların ömür boyunca retainer (ortodontik tedavi sonrası dişlerin geri gelmesini engelleyen bir aygıt) kullanmaları gerekmiyormuş, çünkü dişler, çene ilişkisi, kaslar olmaları gereken yere gelip denge yakaladıkları için bu konum kendiliğinden korunuyormuş. Aşağıda ortotropik tedavi görmüş bazı vakaları görebilirsiniz.

Fotoğraftaki çocuklar ikiz kardeşler. Yukarıdaki çocuk diş çekimi ve klasik ortodontik tedavi görmüş, aşağıdaki ise diş çekimsiz ortotropik tedavi.

 

Sorun şu ki aldığı sonuçlar klasik ortodontide “yapılamaz” gözüyle bakılan hareketler sayesinde oluyor. Örneğin “Ortodonti Profesörleri” başlıklı şu sayfada alt çenenin yalnızca 1-2 mm ileriye gidebileceği, Mew’un yönteminin yalnızca izole birkaç vakada işe yaradığı söyleniyor. John Mew özellikle 70-80’lerde meslektaşları tarafından ciddi şekilde alaya alınmış ve şu anda bildiğim kadarıyla diş hekimliği kaydı iptal edilmiş bulunuyor. 

Aslında çok iddialı konuşuyor olsa da John Mew’un temelde beklentisi şu: Mutlaka ameliyat olması gerektiği söylenen bir çocuğun ailesinin, “tartışmalı” da olsa başka bir tedavi seçeneğinin olabileceğini bilmeye hakkı olmalı. Bu alternatif yöntemi değerlendirip, güvenip güvenmemeye ailenin kendisinin karar verme hakkı olmalı. Kaç kişi çocuğunun böyle bir çene ameliyatı olmasını basit bir karar gibi görebilir? Bir alternatif olabileceği söylense mutlaka bunun ne olduğunu bilmek isteriz. Diş çekimli ortodontik tedavilerde de benzer şekilde…

Peki Mewing Nedir?

Aslında “mewing” (mew’lemek!) yukarıda saydığım maddeleri yapmak diyebiliriz. John Mew’un tedavi prensiplerinden yola çıkarak yüz şeklini geliştirmek isteyen gençler, tedavi edici aygıtlar olmadan, kendi kendilerine saydığım bu maddeleri uygulamaya başlamışlar ve buna “mewing” demişler. Özellikle de 25 yaşa kadar olanlarda birkaç ay içinde sonuç almaya başlayanların fotoğraflarını internette bulabilirsiniz. Ne gibi sonuçlar almışlar? Daha iyi bir profil, dudakların, elmacık kemiklerinin belirginleşmesi, burun profilinde hafif iyileşme, yanaklardaki tombulluğun azalması, çene hattının belirginleşmesi… Bazıları daha iyi nefes alma, daha iyi uyuma, burnun tıkanmaması gibi etkileri olduğunu da iddia ediyorlar. Yine de internette dolaşan bazı fotoğrafların kafanın açısından dolayı yanıltıcı olabileceğini hatırlatmakta fayda var. Mewingin daha ileri yaşlarda işe yarayıp yaramayacağını merak edenler için… John Mew, daha ileri yaşta da mewing yaparak yüzde değişim görülebileceğini ancak bu değişimin çok yavaş olacağını söyledi konuşmasında.

Mewingle ilgili birkaç ipucu da vereyim… Eğer dilinizi damağınızda konumlandırmak, küçüklükten gelen bir alışkanlığınız değilse ilk başta bunu başarmak biraz zor oluyor. Dilin en arkasını ve hatta bazen ortasını bile damağa değdirmekte zorlanabilirsiniz. Nasıl olması gerektiğini daha iyi anlamak için deneyebileceğiniz bir yöntem, yutkunmak. Yutkunma sırasında dilin arka kısmı damağa değecektir. Dilin damağın değmesinin nasıl bir his olduğunu daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir. 

Bunu yapmayı başardıktan sonra yapılabilecek bir hata, dili damağa çok sıkı bastırmak olabilir. Burada amacımız dille damağı itmek değil (Buna hard-mewing de deniyor). Aslında dili olması gereken yerde konumlandırmaktan ve bu sayede damağa destek ya da bir kalıp görevi görmekten başka bir amacımız yok. Bu yüzden dile nerede durması gerektiğini öğrettikten sonra kaslarımız rahat olmalı. Buna rağmen kasların hiç bir zaman tamamen gevşemediklerini de bilelim ki kasların bu yarı kasılı durumuna kas tonusu denir. Dildeki kaslar yeteri kadar güçlüyse dil damağı desteklemekte zorlanmayacaktır. Aslında dilin ne kadar çok basınç yaptığı değil ne kadar uzun süre bu pozisyonda kaldığı daha çok önem taşıyor. 

Dil kısmından çok bahsettim ama dişlerin temasta ya da çok yakın durması, dudakların kapalı olması ve burundan nefes alma kısımları da çok önemli. Bir de tabi bütün vücudun duruşunun nasıl olduğu da önemli. Başın ve boynun hizalanmış olması, sırtın dik olması, pelvisin doğru eğimde olması birbirlerini zincirleme olarak etkileyen unsurlar. (Şu sitede duruş bozuklukları çok güzel anlatılmış, göz atabilirsiniz)

Ayrıca mewing yapanların diğer yüz kaslarını da çalıştırmak için sert sakızlar ya da bu iş için piyasaya sürülmüş özel aygıtlar çiğnediklerini de söyleyelim. (Bir önceki yazımda bundan bahsetmiştim.)

Bana göre çıkarılacak dersler…

Burada verdiğim bilgilerin özellikle çocuklar için çok önemli olduğuna inanıyorum. Duruş bozuklukları küçük yaşta fark edilip henüz büyüme gelişme dönemi kaçırılmadan doğru yönlendirme sağlanırsa birçok ortodontik sorunun önüne geçilebilir. Bunun başta kendine güven olmak üzere çocuğa sunacağı katkılar bana kalırsa paha biçilemez. 

Diğer yandan ideal bir yüz gelişimi, yer darlığı olmayan alt ve üst çenelerin yalnızca genetik etkenlere bağlı olmadığını bilmek, bunlar için dikkat edebileceğimiz etkenleri öğrenmek, çocuklarımızın gelişimlerini bir de bu açıdan gözlemlememizi sağlayan bir farkındalık yaratıyor. Çocuğumuzun uyurken ya da gün içinde sürekli ağzını açık tutmasının ileride yüz gelişimini nasıl etkileyebileceğini bilirsek, bu, çocuğu daha iyi gözlemlememiz için bizi motive edebilir. Sorunların kök nedenlerini bulup çıkarmak ve çözmek açısından da bize fayda sağlar (sık üst solunum yolu hastalıkları geniz eti, alışkanlıklar, yanlış yutkunma gibi nedenler olabilir.)

Ayrıca yüz gelişimin desteklenmesi için doğru duruş kadar, o duruşu sağlayan kasların güçlü olmasının payı olduğu da bence önemli bir bilgi. Daha sert, doğal işlenmemiş gıdalar içeren bir diyet hem besin zenginliği ile gelişimi destekleyecek hem de kasların güçlenmesine direkt katkı sağlayacaktır.

Faydalanabileceğiniz bazı kaynaklar

John Mew’un kendisi gibi ortodontist olan oğlu Mike Mew’un doğru duruş, doğru yutkunma ve benzer konularda birçok videosunun bulunduğu “Orthotropics” adlı Youtube kanalına bakabilirsiniz. 

Mewing etiketiyle aramalar yaparken Instagram’da rastladığım, ortotropik tedaviler uygulayan Aişe Cemile Cansız’ın instagram hesabına göz atabilirsiniz. Özellikle hikayelerinde kendi kızından uyurken çektiği, emzik kullanımıyla ilgili videoları bu yaşta çocukları olanlar için önemli bence. 

John Mew’un kendi sitesinde  konuyu farklı açılardan ele alan birçok yazısını bulabilirsiniz. 

Bence Steven Lin’in ortodontik tedavilerin tarihsel gelişimi içerisinde, John ve Mike Mew’un tedavi yaklaşımını anlatan şu yazısı da keyifli bir yazı. 

Dipnot: Ortotropik tedavi, bu yaklaşımda ortaya atılmış ilk tedavi şekli değil. John Mew’un da referans gösterdiği başka ortodontistler de elbette bu fikirlerin oluşmasında daha önce öne sürdükleri teorilerle katkıda bulunmuşlar. Günümüzde bioblok olarak adlandırılan ortotropik ağız içi apareyler dışında kasların doğru çalışması, doğru yutkunma, doğru nefese yönlendirmeyi amaçlayan başka alternatif uygulamaların da ortaya atıldığını belirteyim (Myobrace, DNA aygıtı, ALF aygıtı gibi…)

Damla Sakızı

Geçenlerde Instagram’da, @glutensizdunyacom damla sakızının mide sorunlarına nasıl iyi geldiğini, nasıl kullanılacağını, daha daha neler alınabileceğini anlatan detaylı bir paylaşım yapmıştı. Ben de damla sakızını çok sevdiğim için diş hekimliği açısından maharetlerinden bahseden bir yorum yazmıştım bu yazıya. Ama sitede de bulunması için biraz daha açarak bu yazıyı paylaşmak istedim. 

Damla sakızını ağız için iki sebepten dolayı seviyorum. Birincisi çene kaslarını çalıştırmak ve çene gelişimini desteklemek için güzel bir yöntem… Yüz kemiklerimiz aslında onları çevreleyen kaslar sayesinde şekilleniyorlar. Ayrıca diş köklerinin etrafında dişlere gelen basıncı inanılmaz bir hassasiyetle algılayan reseptörler bulunuyor. Çene kemiği fonksiyon gördükçe sağlığını daha iyi muhafaza ediyor (kemik erimesinin en iyi çarelerinden biri egzersiz yapmak bilirsiniz!). Bu yüzden çene gelişimine sert gıdalar tüketerek destek olabileceğimiz düşünülüyor. Hatta şimdiki işlenmiş, yemesi son derece kolay, yumuşak, yapışkan gıdaların (vitamin-minerallerden yoksun olmasının yanında) fiziksel olarak da çenelerin gelişimine katkı sağlamadığı düşünülüyor. Bu yüzden elma, havuç, pancar gibi doğal sert gıdalar tüketmenin yanında sakız çiğnemek gibi yöntemler de çocuklarda  çene gelişimini destekleyebilir. Şu günlerde titanyum dioksitsiz sakız bulamadığımız için damla sakızı bu iş için ideal. Aslında piyasadaki sakızlardan daha sert olması da avantaj bence. Sakızın yetişkinler arasında da “jawline”ı belirginleştirmek için kullanıldığını da ekleyeyim. Angelina Jolie’ninki gibi bir çene yapınız olsun istiyorsanız deneyebilirsiniz:) Hatta bunun için “Jawliner” gibi yapay çiğneme aparatları bile yapmışlar! Instagram sayfalarında öncesi sonrası fotoğraflarını görebilirsiniz…Biz bunun yerine damla sakızı kullanabiliriz bence. ( Bu arada bununla ilgili araştırmak isteyeceğiniz bir konu da “mewing” ki artık bundan da bahsetme zamanı geldi aslında!)

Damla sakızının ikinci bir güzel özelliği çiğnendiğinde ağızdaki ve dolayısıyla ağızdan da vücuda giden bakteri sayısını ve plak birikimini azaltması. Piyasadaki sakızlarda damla sakızındaki kadar etkili sonuç alamıyorsunuz. Aslında bu tarz doğal başka sakızlarda da bu etkiyi görebiliyoruz. Örneğin daha önce akgünlük sakızının da böyle bir etkisi olduğundan bahsetmiştim Instagram hesabımda.

Merih Hanım (@glutensizdunyacom) paylaşımında mide problemleri için aç karnına önerildiğini yazmış. Onun da dediği gibi yemekten önce çiğnemek tükürük salgısını uyarıp beyne yemek yiyoruz sinyali verdiği için sindirime yardımcı olabilir. Yemekten sonra çiğnendiğinde ise ağızda temizlik sağlayabilir. Ama bence bu faydalarına rağmen uzun süreler çiğnenmemeli…Hem sürekli sindirimi uyarmak doğal değil hem de sürekli birşey çiğnemek…Normalde ağzımızın kapalı olması, dilimizin damağımızda durması da önem taşıyor. İşte bu da bahsettiğim “mewing” konusuna giriyor… O da başka bir paylaşımda…

Siyah Diş Lekeleri Anketi

En son yazımda dişlerde oluşan inatçı siyah lekelenmelerin neden oluşabileceği ve nasıl giderilebileceğinden bahsetmiştim. Yazıyı Instagram hesabımda paylaştığımda okuyanlardan kendi tecrübelerini paylaşmalarını rica ettim. 100’lerce yorum ve mesaj geldi. Bazılarında ortak noktalar oldu. Bunları daha derli toplu görebilmek için bir anket hazırlamaya karar verdim. Belki verilen yanıtlardan lekelerin sebepleri ve tedavisine dair bir motif yakalama şansımız olabilir… Sonuçlar anlamlı bir sayıya ulaştığında değerlendirip yine sayfamda paylaşacağım. Hem yorum yazanlara buradan yeniden teşekkür etmek istiyorum hem de ankete katılacak olanlara…

error: İçerik izinsiz kullanılamaz!